Yupp ngừng hoạt động dù từng cho thử nghiệm hơn 800 mô hình AI

Có một nghịch lý đang xuất hiện trong ngành trí tuệ nhân tạo. Chưa bao giờ các công ty có nhiều công cụ mạnh mẽ để xây dựng sản phẩm nhanh đến vậy, nhưng cũng chưa bao giờ việc biến một ý tưởng AI thành một doanh nghiệp tồn tại lâu dài lại bộc lộ nhiều thách thức đến thế.

Relay đóng cửa sau năm năm hoạt động. Humane AI Pin rời thị trường sau khi huy động hàng trăm triệu USD. Yupp không tìm được mô hình kinh doanh đủ bền vững dù từng cho người dùng thử nghiệm hơn 800 mô hình AI. Character.ai, từng được định giá một tỷ USD, đã nộp đơn phá sản vào đầu tháng 10 năm 2026.

Đằng sau những cái tên này là một thực tế quan trọng. Một sản phẩm có thể gây tò mò, thu hút người dùng và nhận được nguồn vốn lớn, nhưng những yếu tố đó không bảo đảm nó sẽ tồn tại. Trong cuộc đua AI, công nghệ chỉ là điểm khởi đầu. Khả năng giữ chân người dùng, kiểm soát chi phí, tạo doanh thu và duy trì lợi thế cạnh tranh mới quyết định tương lai của doanh nghiệp.

Khi các sản phẩm AI lần lượt biến mất

Nghĩa địa AI đang trở thành hồ sơ ghi lại những thử nghiệm không đạt được kỳ vọng. Một số sản phẩm đóng cửa hoàn toàn. Một số khác bị sáp nhập vào dịch vụ lớn hơn. Những sản phẩm còn hoạt động cũng có trường hợp phải thay đổi đáng kể định hướng ban đầu.

Theo S&P Global Market Intelligence, khoảng 42% sáng kiến AI cuối cùng bị doanh nghiệp chủ quản từ bỏ. Những nguyên nhân được ghi nhận bao gồm thiếu vốn, khó khăn kỹ thuật, cạnh tranh, không thể mở rộng quy mô hoặc nhu cầu thực tế của người dùng quá yếu.

Con số này đáng chú ý bởi nó cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở các công ty khởi nghiệp nhỏ. Ngay cả những doanh nghiệp lớn, có nguồn lực tài chính và đội ngũ kỹ thuật mạnh, cũng phải loại bỏ các thử nghiệm không đáp ứng kỳ vọng.

OpenAI, Apple, Microsoft và nhiều doanh nghiệp khác đều có những sản phẩm hoặc tính năng gặp trở ngại. Bức tranh chung không đơn giản là một danh sách thất bại. Nó phản ánh quá trình ngành AI đang sàng lọc những mô hình sản phẩm có khả năng tồn tại lâu dài.

Relay cho thấy sản phẩm độc lập có thể mất lý do tồn tại

Relay được xây dựng như một giải pháp tự động hóa quy trình công việc bằng AI, hướng đến những người muốn tự động xử lý thư điện tử và các nhiệm vụ thường ngày bằng những tác nhân AI. Sản phẩm này được định vị như một lựa chọn thay thế cho Zapier.

Tuy nhiên, Relay đóng cửa hoàn toàn vào tháng 8 sau năm năm hoạt động. Một trong những thách thức lớn nhất là OpenAI, Google và các nền tảng khác bắt đầu tích hợp những chức năng tự động hóa tương tự vào sản phẩm sẵn có.

Điều này làm thay đổi cuộc cạnh tranh.

Khi một tính năng vốn cần đến một ứng dụng riêng được tích hợp trực tiếp vào công cụ mà người dùng đã sử dụng mỗi ngày, doanh nghiệp cung cấp sản phẩm độc lập phải trả lời một câu hỏi khó. Vì sao khách hàng cần đăng ký thêm một dịch vụ, học thêm một giao diện và duy trì thêm một tài khoản?

Nếu sản phẩm riêng không có ưu thế đủ rõ ràng, việc tồn tại độc lập trở nên khó khăn.

Bài học từ Relay không phải là tự động hóa bằng AI không có giá trị. Ngược lại, nhu cầu tự động hóa vẫn có thể tồn tại. Vấn đề là giá trị đó có thể được cung cấp bởi một nền tảng lớn hơn, khiến sản phẩm chuyên biệt mất đi lợi thế ban đầu.

OpenAI đang đưa nhiều chức năng về ChatGPT

Ngay cả OpenAI cũng từng phải điều chỉnh cách tổ chức sản phẩm. Ngày 9 tháng 7, công ty cập nhật ChatGPT theo hướng kết hợp nhiều trải nghiệm, bao gồm các chế độ Chat, Codex và Work, đồng thời đổi tên phiên bản quen thuộc thành ChatGPT Classic.

Thiết kế mới nhanh chóng vấp phải phản ứng từ người dùng vì giao diện bị cho là rối rắm và khó hiểu. OpenAI sau đó đảo ngược thay đổi, đưa giao diện quen thuộc trở lại.

Trường hợp này cho thấy việc kết hợp nhiều chức năng không tự động tạo ra trải nghiệm tốt hơn. Một nền tảng có thể sở hữu nhiều công nghệ mạnh, nhưng nếu cách sử dụng trở nên phức tạp, người dùng vẫn có thể phản đối.

Ở chiều ngược lại, chiến lược tích hợp các chức năng riêng vào ChatGPT lại được OpenAI tiếp tục triển khai.

Trình duyệt AI độc lập ChatGPT Atlas bị ngừng hoạt động vào ngày 9 tháng 8, chưa đầy một năm sau khi ra mắt. Những tính năng hữu ích nhất được chuyển vào ChatGPT. Operator, tác nhân AI có thể duyệt web và thực hiện nhiệm vụ thay người dùng, cũng đi theo hướng tích hợp. Chức năng tạo ảnh ngày càng được đưa trực tiếp vào ChatGPT, làm giảm vai trò của DALL-E như một điểm đến độc lập.

Nền tảng chia sẻ video Sora cũng đóng cửa vào tháng 3 năm 2026 sau khi gặp khó khăn về chi phí vận hành và khả năng giữ chân người dùng.

Những quyết định này cho thấy ranh giới giữa sản phẩm và tính năng đang thay đổi. Một công nghệ có thể tiếp tục được sử dụng ngay cả khi ứng dụng ban đầu của nó không còn tồn tại.

Siri và Microsoft Recall cho thấy tính năng tốt chưa đủ

Apple từng đặt nhiều kỳ vọng vào phiên bản Siri được cải tiến khi công bố Apple Intelligence năm 2024. Công ty hứa hẹn trợ lý giọng nói có thể hiểu ngữ cảnh, nắm bắt những gì đang diễn ra giữa các ứng dụng và hoàn thành nhiệm vụ hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, phiên bản mới liên tục bị trì hoãn vì các vấn đề kỹ thuật và lỗi phần mềm. Những chậm trễ này góp phần dẫn đến khoản dàn xếp trị giá 250 triệu USD liên quan đến cáo buộc về cách Apple quảng bá năng lực AI của iPhone 16.

Theo bài viết gốc, Siri AI cuối cùng xuất hiện trong bản thử nghiệm iOS 27 vào tháng 7, với việc triển khai cho người dùng tiếng Anh bắt đầu trong tháng được đề cập. Các ngôn ngữ khác dự kiến được hỗ trợ sau đó.

Trường hợp Microsoft Recall lại cho thấy một vấn đề khác. Được giới thiệu tại hội nghị dành cho nhà phát triển Build năm 2024, Recall được quảng bá như một bộ nhớ hình ảnh dành cho máy tính Windows. Tính năng này định kỳ chụp lại màn hình để người dùng có thể tìm kiếm hoạt động trước đây của mình.

Nhưng ý tưởng đó lập tức gây tranh cãi về quyền riêng tư và an ninh. Một kho lưu trữ có thể tìm kiếm sẽ trở thành rủi ro nếu chứa mật khẩu, tin nhắn riêng tư, dữ liệu tài chính và những thông tin nhạy cảm khác.

Microsoft trì hoãn tính năng gần một năm để xem xét lại biện pháp bảo vệ. Dù đã thiết kế lại, các câu hỏi vẫn chưa chấm dứt. Một nhà nghiên cứu an ninh mạng gần đây xây dựng công cụ có thể trích xuất và hiển thị dữ liệu Recall đã thu thập, làm dấy lên nghi ngại về hiệu quả của những thay đổi.

Hai trường hợp cho thấy sản phẩm AI phải giải quyết đồng thời nhiều bài toán. Công nghệ cần hoạt động đáng tin cậy, được phát hành đúng kỳ vọng và không tạo ra rủi ro vượt quá lợi ích mà nó mang lại.

Notion Mail và Huxe đối mặt với sức ép từ những nền tảng lớn

Notion Mail ra mắt vào tháng 4 năm 2025 với mục tiêu sử dụng AI để sắp xếp và tự động hóa hộp thư điện tử. Tuy nhiên, công ty nhận thấy người dùng đang sử dụng các tác nhân AI riêng để xử lý hộp thư. Vì vậy, Notion Mail được lên kế hoạch ngừng hoạt động vào ngày 22 tháng 9.

Huxe, ứng dụng âm thanh AI do những cựu nhà phát triển NotebookLM của Google xây dựng, cũng đóng cửa vào tháng 5 năm 2026. Sản phẩm chuyển thông tin dạng văn bản thành nội dung âm thanh theo phong cách hội thoại hoặc chương trình phát thanh.

Khó khăn của Huxe xuất hiện trong bối cảnh các nền tảng lớn bắt đầu cung cấp trải nghiệm tương tự cho lượng người dùng sẵn có. Spotify là một ví dụ về doanh nghiệp đang mở rộng các công cụ âm thanh sử dụng AI.

Cả hai trường hợp đều phản ánh sức ép của phân phối. Một sản phẩm mới có thể làm tốt một nhiệm vụ cụ thể, nhưng để tiếp cận người dùng, nó phải cạnh tranh với những nền tảng đã có sẵn thói quen sử dụng, dữ liệu và hệ sinh thái dịch vụ.

Đối với doanh nghiệp khởi nghiệp, tạo ra một chức năng tốt chưa đồng nghĩa với việc tạo ra một kênh phân phối hiệu quả.

Yupp và Figgs AI chứng minh sự quan tâm không bảo đảm doanh thu

Yupp từng cung cấp một môi trường miễn phí để người dùng so sánh câu trả lời của hàng trăm mô hình AI. Ở thời kỳ cao điểm, nền tảng cho phép thử nghiệm hơn 800 mô hình, bao gồm các sản phẩm của OpenAI, Google và Anthropic. Người dùng còn có thể bình chọn câu trả lời và kiếm tiền mã hóa thông qua nền tảng.

Dù có nhiều chức năng hấp dẫn, Yupp đóng cửa vào tháng 3 năm 2026. Theo những người sáng lập, sản phẩm không đạt được mức độ phù hợp đủ mạnh giữa sản phẩm và nhu cầu thị trường để tiếp tục tồn tại.

Figgs AI hoạt động trong giai đoạn 2023–2024, cho phép người dùng tạo và trò chuyện với các nhân vật AI có thể tùy chỉnh để nhập vai và kể chuyện. Nền tảng được cho là đã thu hút hơn một triệu người dùng. Tuy nhiên, nhà phát triển cho biết việc duy trì dịch vụ miễn phí trở nên quá tốn kém.

Hai trường hợp đặt ra một khác biệt quan trọng giữa lượng người dùng và tính bền vững của doanh nghiệp.

Người dùng có thể thích một sản phẩm mà không sẵn sàng trả tiền. Họ cũng có thể sử dụng sản phẩm thường xuyên nhưng không tạo ra đủ doanh thu để bù đắp chi phí vận hành. Đối với những dịch vụ cần tài nguyên tính toán, khả năng duy trì mô hình miễn phí càng phụ thuộc vào chi phí thực tế.

Lượng người dùng lớn có thể là tín hiệu tích cực, nhưng không thể thay thế một mô hình kinh doanh khả thi.

Humane AI Pin và Rabbit R1 phơi bày giới hạn của thiết bị AI

Humane AI Pin là một trong những thất bại nổi bật nhất trong lĩnh vực phần cứng AI. Thiết bị đeo này được thiết kế để cung cấp chức năng AI thay vì phụ thuộc vào điện thoại thông minh truyền thống. Humane đã huy động 230 triệu USD từ các nhà đầu tư và nhận được sự chú ý đáng kể.

Tuy nhiên, sản phẩm gặp nhiều vấn đề về hiệu năng. Tình hình nghiêm trọng hơn khi công ty cảnh báo khách hàng ngừng sử dụng hộp sạc vì nguy cơ cháy pin. Humane đóng cửa hoạt động kinh doanh AI Pin vào tháng 2 năm 2025. HP mua phần lớn tài sản của công ty với giá 116 triệu USD.

Rabbit R1 cũng từng được quảng bá rầm rộ. Ra mắt tại triển lãm điện tử tiêu dùng vào tháng 1 năm 2024, thiết bị được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ thay người sở hữu. Rabbit cho biết đã bán 100.000 thiết bị ngay sau khi ra mắt.

Nhưng doanh số ban đầu không đồng nghĩa với chất lượng sản phẩm. Những đánh giá đầu tiên cho rằng thiết bị chưa hoàn thiện, hoạt động thiếu ổn định và có ít khả năng tích hợp thực sự hữu ích.

Khác với Humane, Rabbit chưa từ bỏ R1. Công ty tiếp tục cập nhật thiết bị, định vị nó như một bộ điều khiển máy tính có thể thực hiện các nhiệm vụ thông qua tác nhân AI. Rabbit cũng công bố dự án phần cứng mới mang tên Project Cyberdeck, hướng đến một thiết bị di động phục vụ việc lập trình bằng cách mô tả ý tưởng cho AI.

Điểm khác biệt nằm ở phản ứng sau khi gặp khó khăn. Một doanh nghiệp có thể tiếp tục điều chỉnh sản phẩm nếu còn cơ hội tạo ra giá trị thực tế. Tuy nhiên, phần cứng AI phải vượt qua nhiều yêu cầu cùng lúc, từ hiệu năng và độ tin cậy đến pin, thiết kế và mức độ hữu ích trong đời sống.

Character.ai là lời cảnh báo lớn về pháp lý và vận hành

Character.ai được thành lập năm 2021 bởi hai cựu nhà nghiên cứu của Google là Noam Shazeer và Daniel De Freitas. Nền tảng cho phép người dùng trò chuyện với các nhân vật AI có thể tùy chỉnh, trong đó có những nhân vật dựa trên người nổi tiếng và nhân vật hư cấu.

Năm 2023, công ty huy động 150 triệu USD với mức định giá một tỷ USD. Năm sau, Google được cho là đã chi 2,7 tỷ USD để cấp phép công nghệ và đưa những người sáng lập trở lại hệ sinh thái của mình. Character.ai tiếp tục hoạt động mà không còn hai nhà sáng lập.

Sau đó, áp lực pháp lý gia tăng. Một số gia đình khởi kiện, cáo buộc các chatbot có liên quan đến tình trạng tự tử và tự làm hại bản thân của thanh thiếu niên. Disney cũng gửi thư yêu cầu chấm dứt việc sử dụng trái phép các nhân vật thuộc sở hữu của hãng.

Cuối năm trước, Character.ai cấm người dùng dưới 18 tuổi tham gia các cuộc trò chuyện mở không giới hạn. Đầu năm 2026, công ty cùng Google đồng ý dàn xếp một số vụ kiện. Tuy nhiên, những biện pháp này không đủ để ngăn công ty nộp đơn phá sản vào đầu tháng 10, trong bối cảnh những trở ngại pháp lý, quy định và vận hành ngày càng lớn.

Một diễn biến đáng chú ý là Disney trở thành bên đưa ra đề nghị mua đầu tiên, với mức 20 triệu USD để có quyền sử dụng một phần tài sản trí tuệ của Character.ai. Ứng dụng vẫn hoạt động trong quá trình xử lý phá sản, và thương vụ dự kiến hoàn tất vào cuối tháng 11 hoặc đầu tháng 12.

Trường hợp này cho thấy giá trị công nghệ không phải yếu tố duy nhất quyết định số phận doanh nghiệp. Khi một sản phẩm tương tác trực tiếp với người dùng, đặc biệt là thanh thiếu niên, các vấn đề về an toàn, quyền sở hữu trí tuệ và trách nhiệm pháp lý có thể trở thành những yếu tố sống còn.

Lợi thế cạnh tranh đang chuyển từ tính năng sang hệ sinh thái

Nhìn qua các trường hợp trên, có thể thấy những sản phẩm AI gặp khó khăn vì nhiều lý do khác nhau. Relay mất lợi thế khi nền tảng lớn tích hợp chức năng tương tự. Yupp không đạt được sự phù hợp giữa sản phẩm và thị trường. Humane gặp vấn đề về hiệu năng và an toàn phần cứng. Microsoft Recall phải đối mặt với những lo ngại về quyền riêng tư. Character.ai chịu áp lực pháp lý và vận hành.

Không thể gộp tất cả thành một nguyên nhân duy nhất. Nhưng có một xu hướng đáng chú ý.

Khi công nghệ AI ngày càng được tích hợp vào nhiều dịch vụ, một tính năng riêng lẻ có thể nhanh chóng trở thành thứ phổ biến. Lợi thế của doanh nghiệp vì thế không chỉ nằm ở việc xây dựng được công nghệ, mà còn ở khả năng đưa công nghệ đến đúng người dùng, duy trì chất lượng và tạo ra giá trị đủ khác biệt.

Những nền tảng lớn có lợi thế vì họ đã sở hữu sản phẩm, người dùng và hệ thống phân phối. Họ có thể đưa chức năng mới vào dịch vụ đang hoạt động thay vì phải thuyết phục khách hàng bắt đầu từ đầu.

Tuy nhiên, quy mô không bảo đảm mọi sản phẩm đều thành công. Trường hợp giao diện ChatGPT bị phản đối cho thấy ngay cả nền tảng lớn cũng phải tôn trọng thói quen sử dụng và sự đơn giản trong trải nghiệm.

Doanh nghiệp Việt Nam nên bắt đầu từ vấn đề thật

Với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam, những thất bại này không có nghĩa là nên tránh xa AI. Bài học thiết thực hơn là không nên bắt đầu bằng việc xây dựng một sản phẩm chỉ vì công nghệ đang được chú ý.

Trước tiên, hãy xác định một công việc cụ thể đang tiêu tốn thời gian hoặc chi phí. Đó có thể là phân loại thư điện tử, xử lý yêu cầu khách hàng, tìm kiếm thông tin nội bộ hoặc hỗ trợ nhân viên hoàn thành những tác vụ lặp lại. Sau đó, thử nghiệm AI trên một quy trình giới hạn và đo lường kết quả thực tế.

Doanh nghiệp cũng nên ưu tiên tích hợp vào hệ thống mà nhân viên và khách hàng đang sử dụng, thay vì tạo thêm một ứng dụng độc lập nếu chưa có lý do đủ mạnh. Trường hợp Relay cho thấy chức năng hữu ích vẫn có thể mất lợi thế khi được đưa vào một nền tảng phổ biến hơn.

Chi phí phải được tính từ đầu. Một thử nghiệm miễn phí có thể thu hút người dùng, nhưng khi mở rộng, doanh nghiệp cần biết chi phí vận hành tăng ra sao và ai sẽ trả tiền. Trường hợp Yupp và Figgs AI nhấn mạnh rằng sự quan tâm ban đầu không tự động tạo ra doanh thu bền vững.

Cuối cùng, cần xem xét an toàn dữ liệu, độ tin cậy và trách nhiệm khi triển khai. Những hệ thống có quyền truy cập thư điện tử, thông tin khách hàng hoặc dữ liệu nhạy cảm phải được kiểm soát phù hợp. Microsoft Recall và Character.ai cho thấy những vấn đề này không thể được xem như phần việc để xử lý sau khi sản phẩm đã ra mắt.

Nghĩa địa AI là bản ghi về những gì thị trường thực sự cần

Hàng loạt sản phẩm biến mất không có nghĩa trí tuệ nhân tạo đang mất giá trị. Chúng cho thấy ngành công nghiệp đang bước qua giai đoạn mà sự mới lạ có thể đủ để thu hút sự chú ý, tiến tới một giai đoạn khó khăn hơn, nơi doanh nghiệp phải chứng minh giá trị thực tế.

Một số công nghệ sẽ tiếp tục tồn tại dưới dạng tính năng trong nền tảng khác. Một số sản phẩm cần thay đổi mô hình kinh doanh. Một số khác không thể vượt qua những giới hạn về chi phí, chất lượng, an toàn hoặc nhu cầu thị trường.

Đối với nhà sáng lập, nhà đầu tư và doanh nghiệp đang ứng dụng AI, điều quan trọng không phải là tránh mọi thất bại. Điều quan trọng là phân biệt được một thử nghiệm có triển vọng với một doanh nghiệp có thể tồn tại lâu dài.

Trong thị trường này, xây dựng nhanh là lợi thế. Nhưng xây dựng đúng vấn đề, tiếp cận đúng người dùng và tạo ra giá trị đủ bền vững mới là điều giúp sản phẩm sống sót sau khi sự hào hứng ban đầu qua đi.

Yupp ngừng hoạt động dù từng cho thử nghiệm hơn 800 mô hình AI

nghĩa địa AI, sản phẩm AI thất bại, khởi nghiệp trí tuệ nhân tạo, doanh nghiệp AI, Relay đóng cửa, OpenAI ChatGPT, Humane AI Pin, Rabbit R1, Character.ai phá sản, chi phí vận hành AI, mô hình kinh doanh AI, ứng dụng AI doanh nghiệp, rủi ro AI, thị trường AI Việt Nam